De enige manier waarop een narcistisch kind spijt kan hebben, is dit

Je kind kwetst je, zegt dingen waar je als moeder van schrikt of lijkt totaal niet te begrijpen waarom zijn gedrag anderen pijn doet. En wanneer je erover probeert te praten, krijg je geen excuses. Of erger nog: je kind draait de situatie om en doet alsof jij degene bent die iets verkeerd heeft gedaan.

Je kind heeft bijna nooit spijt. Maakt zich niet zo zorgen om wat anderen vinden of zeggen.

Het kan ontzettend frustrerend zijn. Zeker wanneer je hoopt dat je kind op een dag zelf inziet wat het heeft aangericht. Maar hoe zorg je ervoor dat een kind dat sterk narcistische trekken vertoont daadwerkelijk spijt krijgt van zijn gedrag?

Waarom een narcistisch kind niet altijd spijt lijkt te hebben

Wanneer een kind anderen regelmatig kwetst, weinig rekening houdt met hun gevoelens of moeite heeft om verantwoordelijkheid te nemen, kan dat voor ouders behoorlijk verwarrend zijn. Je vraagt je misschien af waar het misgaat. Heb je te weinig grenzen gesteld? Ben je te streng geweest? Of is er iets anders aan de hand?

Bij kinderen die sterke narcistische trekken vertonen, kan het lastig zijn om tot ze door te dringen. Ze kunnen bijvoorbeeld moeite hebben met het erkennen van de gevoelens van anderen, kritiek ervaren als een persoonlijke aanval of hun eigen aandeel in een conflict ontkennen.

Dat betekent overigens niet dat ieder kind dat zich egoïstisch gedraagt narcistisch is. Kinderen zijn volop in ontwikkeling en leren nog hoe ze met emoties, teleurstellingen en conflicten moeten omgaan. Ook een gebrek aan een oprechte sorry kan verschillende oorzaken hebben.

Toch is er één ding dat ouders vaak proberen, maar dat niet altijd werkt: hun kind blijven vertellen hoe verkeerd het gedrag is.

Waarom straffen niet altijd tot oprechte spijt leidt

Als een kind iets gemeens zegt of iemand bewust pijn lijkt te doen, is de eerste reactie van veel ouders om het gedrag direct te corrigeren. Je legt uit waarom het niet mag, stelt een straf in of eist dat je kind sorry zegt.

Dat is begrijpelijk. Je wilt immers dat je kind leert dat gedrag gevolgen heeft.

Maar er zit een verschil tussen spijt hebben en spijt moeten tonen.

Een kind dat alleen sorry zegt omdat het anders geen televisie mag kijken, heeft mogelijk vooral spijt van de straf. Het begrijpt dan nog niet per se wat zijn gedrag met een ander heeft gedaan.

Bij kinderen die sterk gericht zijn op hun eigen behoeften of moeite hebben met empathie, kan een opgelegde verontschuldiging zelfs leiden tot meer weerstand. Ze voelen zich aangevallen, gaan in de verdediging of proberen de schuld bij iemand anders neer te leggen.

Dat betekent niet dat je grenzen moet laten varen. Integendeel. Het betekent vooral dat een straf op zichzelf niet genoeg is om inzicht en verantwoordelijkheid te ontwikkelen.

Dit is de enige manier waarop een narcistisch kind écht spijt kan krijgen

De belangrijkste stap is niet om je kind te dwingen spijt te voelen, maar om het te leren verantwoordelijkheid te nemen voor de gevolgen van zijn gedrag.

Dat begint bij een duidelijke grens.

Stel dat je zoon tijdens een ruzie tegen zijn zus zegt dat ze dom is en dat niemand haar aardig vindt. Wanneer je hem vervolgens alleen maar vertelt dat hij gemeen is, kan hij zich vooral aangevallen voelen.

Je kunt het gesprek ook anders aanpakken.

Je maakt duidelijk dat hij zijn zus niet op die manier mag behandelen. Vervolgens vraag je hem wat hij wilde bereiken met zijn opmerking. Was hij boos? Wilde hij haar kwetsen? Of wilde hij dat de ruzie zou stoppen?

Daarna verleg je de aandacht naar zijn zus. Hoe zou zij zich kunnen voelen door wat hij heeft gezegd? Wat kan hij doen om de situatie te herstellen?

Het doel is niet om hem onmiddellijk een schuldgevoel aan te praten. Het doel is om hem te laten begrijpen dat zijn gedrag gevolgen heeft voor iemand anders.

Oprechte spijt ontstaat niet doordat een kind wordt gedwongen sorry te zeggen, maar doordat het leert begrijpen wat zijn gedrag met een ander doet.

Dat proces kan tijd kosten. En bij sommige kinderen is extra begeleiding nodig om empathie, zelfreflectie en verantwoordelijkheid te ontwikkelen.

Laat je kind de gevolgen van zijn gedrag ervaren

Een andere belangrijke stap is dat je als ouder niet voortdurend probeert de gevolgen van het gedrag van je kind weg te nemen.

Wanneer je kind bijvoorbeeld een vriend beledigt en die vriend vervolgens niet meer wil afspreken, is het verleidelijk om direct in te grijpen. Je wilt de ruzie oplossen en voorkomen dat je kind verdrietig wordt.

Maar soms is het juist belangrijk dat een kind ervaart dat gedrag invloed heeft op relaties.

Dat betekent niet dat je je kind moet vernederen, afwijzen of expres pijn moet doen. Het betekent dat je de gevolgen van gedrag niet automatisch wegneemt.

Je kunt bijvoorbeeld zeggen:

‘Ik begrijp dat je baalt dat hij nu niet meer met je wil spelen. Tegelijkertijd heeft hij het recht om afstand te nemen wanneer je hem kwetst. Je kunt nadenken over wat je anders zou kunnen doen.’

Zo leert een kind dat het niet altijd controle heeft over de reactie van een ander, maar wel over zijn eigen gedrag.

Een kind hoeft geen schuldgevoel te hebben om verantwoordelijkheid te leren nemen

Misschien wel het belangrijkste om te onthouden: je kunt een kind niet dwingen om oprecht spijt te voelen.

Je kunt wel duidelijk maken welk gedrag je accepteert, welke gevolgen eraan verbonden zijn en hoe je kind een situatie kan herstellen.

Dat geldt ook wanneer je kind niet direct empathisch reageert. Soms begint verandering met kleine stappen. Een kind dat eerst iedere verantwoordelijkheid ontkende, kan bijvoorbeeld leren om toe te geven dat het een ander heeft gekwetst. Of het leert om na een conflict iets goed te maken, ook wanneer het zelf nog boos is.

Dat zijn belangrijke ontwikkelingen.

Tegelijkertijd is het goed om alert te blijven wanneer je kind structureel anderen manipuleert, bewust kwetst of geen enkele verantwoordelijkheid lijkt te nemen. Zeker wanneer dit gedrag op meerdere plekken voorkomt en relaties ernstig onder druk zet.

In dat geval kan professionele begeleiding helpen om te onderzoeken wat er achter het gedrag zit en welke ondersteuning passend is.

Wanneer moet je als ouder hulp zoeken?

Het woord narcisme wordt tegenwoordig regelmatig gebruikt voor kinderen die egoïstisch, dominant of ongevoelig lijken. Toch is het belangrijk om voorzichtig te zijn met dat label.

Een kind kan moeite hebben met empathie door verschillende factoren, zoals een moeilijke thuissituatie, emotionele problemen, ontwikkelingskenmerken of een nog onrijpe manier van omgaan met gevoelens.

Een narcistische persoonlijkheidsstoornis wordt bovendien niet zomaar bij een kind vastgesteld. Persoonlijkheidsontwikkeling is nog volop in beweging.

Maak je je zorgen omdat je kind structureel anderen pijn doet, weinig berouw toont of steeds opnieuw conflicten veroorzaakt? Dan kan het verstandig zijn om met de huisarts, jeugdarts of een kinderpsycholoog te praten.

Niet om je kind een stempel te geven, maar om beter te begrijpen wat er speelt.

Want uiteindelijk is het doel niet dat je kind zich voortdurend schuldig voelt. Het doel is dat het leert dat andere mensen gevoelens hebben, dat gedrag gevolgen heeft en dat verantwoordelijkheid nemen bij het leven hoort.